Van vangnet naar valkuil?
22 mei 2026
Wat 100 jaar ziekte en arbeid ons leert over solidariteit, werk en menselijke waardigheid
Op 21 mei 2026 mocht ik als spreker deelnemen aan het lustrumcongres van de Vereniging voor Arbeidsrecht (VvA), ter gelegenheid van het 80-jarig bestaan van de vereniging. Het congres stond in het teken van een bijzondere vraag: wat kunnen we leren van het verleden van het arbeids- en socialezekerheidsrecht, en wat betekent dat voor de toekomst?
Samen met Hendarin Mouselli, Marieke Opdam en Amanda Thoden van Velzen werkte ik de afgelopen maanden aan het onderzoek en artikel “Ziekte als sociaal risico: de juridische normalisering van arbeidsongeschiktheid”. Tijdens het congres verzorgden wij hierover de interactieve sessie:
“Van vangnet naar valkuil? Lessen uit een eeuw ziekte en arbeid.”
Een onderwerp dat mij niet alleen raakt als arbeidsrechtadvocaat, maar ook persoonlijk dichtbij staat.
Wanneer werd ziekte eigenlijk een collectief probleem?
Een van de centrale vragen in onze sessie was verrassend eenvoudig:
Ziekte is een collectief probleem. Maar sinds wanneer eigenlijk?
Vandaag vinden we het vanzelfsprekend dat er loondoorbetaling bij ziekte bestaat, sociale zekerheid is georganiseerd en werkgevers verantwoordelijkheden dragen rondom re-integratie. Maar historisch gezien is dat een relatief recente ontwikkeling.
Lange tijd werd ziekte vooral gezien als een individueel probleem. Een persoonlijk noodlot. Iets waarvoor je afhankelijk was van familie, liefdadigheid of lokale armenzorg.
Pas in de twintigste eeuw ontstond het idee dat verlies van arbeidscapaciteit een sociaal risico is dat collectief georganiseerd moet worden. Daarmee veranderde niet alleen de wetgeving maar ook onze manier van kijken naar arbeid, verantwoordelijkheid en bestaanszekerheid.
Van solidariteit naar prikkels
In ons onderzoek hebben wij gekeken naar de ontwikkeling van ruim honderd jaar ziekte- en arbeidsongeschiktheidswetgeving. Wat daarin zichtbaar wordt, is een voortdurende verschuiving in de vraag:
Wie betaalt uiteindelijk de rekening van ziekte?
Na de oorlog groeide het stelsel sterk vanuit solidariteit en collectieve bescherming. Maar vanaf de jaren negentig verschoof het accent steeds meer richting activering, financiële prikkels en privatisering van risico’s.
Werkgevers kregen een steeds grotere rol:
loondoorbetaling bij ziekte;
re-integratieverplichtingen;
financiële verantwoordelijkheid voor instroom in arbeidsongeschiktheid.
Dat heeft veel gebracht. Tegelijkertijd zien we ook nieuwe spanningen ontstaan:
druk op kleine werkgevers;
terughoudendheid bij vaste contracten;
verschillen tussen flexwerkers, zelfstandigen en werknemers;
en selectie aan de poort van de arbeidsmarkt.
Een van de belangrijkste inzichten uit onze sessie was daarom misschien wel:
bescherming creëert óók nieuwe risico’s.
Achter iedere regeling zit een mens
Wat deze thematiek voor mij persoonlijk bijzonder maakt, is dat ik uit eigen ervaring weet hoe bepalend werk kan zijn voor identiteit, eigenwaarde en bestaanszekerheid.
Wanneer iemand ziek uitvalt, gaat het zelden alleen over regels of procedures. Het gaat vaak ook over verlies van richting, onzekerheid en de vraag: wie ben ik nog als ik niet kan werken?
Juist daarom geloof ik dat arbeidsrecht en sociaal zekerheidsrecht uiteindelijk altijd over mensen gaan.
Dat voel ik ook sterk binnen mijn eigen praktijk, Flow, praktijk voor recht & groei. Ik ben dankbaar dat ik mijn werk inmiddels op een manier mag vormgeven die past bij wie ik ben en waar ik energie van krijg. Misschien maakt dat ook dat dit onderwerp voor mij verder gaat dan alleen juridische analyse.
Solidariteit blijft een keuze
De geschiedenis van ziekte en arbeid laat zien dat sociale zekerheid nooit “af” is. Iedere generatie maakt opnieuw keuzes over:
solidariteit;
verantwoordelijkheid;
bescherming;
en de verdeling van risico’s.
En precies daarom zijn gesprekken zoals tijdens het VvA-congres zo belangrijk.
Niet omdat er eenvoudige antwoorden bestaan, maar omdat de vragen steeds relevanter worden in een arbeidsmarkt die verandert, flexibiliseert en individualiseert.
De discussie over ziekte, arbeid en bestaanszekerheid is wat mij betreft dan ook nog lang niet afgerond. Ik kijk ernaar uit om daar de komende jaren, binnen én buiten de VvA, verder aan bij te dragen.
Want uiteindelijk leert de geschiedenis ons misschien niet wat juist is —
maar wel dat iedere keuze consequenties heeft.